عزت نفس و خودباوری

همچـو آینـه مشـو محـو جمـال دگران                    از دیده و دل فرو شوی، خیال دگران
در جهان، بال و پر خویش گشودن آموز                  کـه پریدن نتوان با پر و بـال دگران

«اقبال لاهوری»

مطالعات انجام شده در خصوص آسیب‌شناسی روانی حکایت از آن دراد که علت بسیاری از رفتارهای آسیب‌زای فرزندان در خانه و مدرسه مانند پرخاشگری، اضطراب، بزهکاری، افکار مربوط به خودکشی، مصرف سیگار و سوء مصرف مواد مخدر، افت تحصیلی و مواردی از این قبیل ریشه در کمبود یا ضعف «عزت نفس» آنان دارد. در واقع هر چه فرد از خودباوری و عزت نفس بالاتری برخوردار باشد از موقعیت و کارآمدی بالاتری برخوردار بوده و از آسیب‌های روانی – اجتماعی نیز مصون خواهد ماند. گوته نیز دراهمیت «عزت نفس» می‌گوید :

اگر ثروتمند نیستی مهم نیست، بسیاری از مردم ثروتمند نیستند.
اگر سالم نیستی، هستند افرادی که با معلولیت و بیماری نیز خوب زندگی می‌کنند.
اگر زیبا نیستی، برخورد درست با زشتی نیز وجود دارد.
اگر جوان نیستی، همه با چهره پیری مواجه خواهند شد.
اگر تحصیلات عالی نداری، با کمی سواد هم می‌توان زندگی کرد.
اگر قدرت و مقام نداری، مشاغل مهم متعلق به تعداد معدودی از انسان‌هاست.

«اما اگر عزت نفس نداری، متأسف باش چون هیچ نداری»

بنابراین فاصله خواستن تا توانستن تنها یک گام است و آن کسب «خودباوری و اعتماد به نفس» در انجام کلیه امور زندگی است.
خانواده و والدین نخستین واحد اجتماعی و الگوهای رفتاری هستند که می‌توانند نقش تعیین کننده‌ای در ایجاد و تقویت «خودباوری و اعتماد به نفس» اعضای خانواده، خصوصاً فرزندان داشته باشند.

تعریف «عزت نفس و خودباوری»
عزت نفس یعنی : احساس ارزشمند بودن که از طریق مجموعه افکار، عواطف، احساس‌ها و تجربه‌ها بدست می‌آید به نحوی که فرد خود را توانمند، با کفایت و موفق می‌داند.

«عزت نفس و خودباوری» چگونه ایجاد می‌گردد
عزت نفس و خودباوری از کودکی، توسط والدین و اطرافیان شکل می‌گیرد و ایجاد می‌شود. برای مثال :
«اگر کودکی در محیط پر از ترس بزرگ شود می‌آموزد که بترسد» و یا «اگر در محیط پر از تشویق بزرگ شود، می‌آموزد که اعتماد کند.» عزت نفس کودکان از نوع نگاه، نگرش و رفتاری که دیگران نسبت به او دارند، می‌تواند شکل بگیرد.
رفتارهایی چون طرد، عدم محبت، عدم توجه، غفلت، جدی نگرفتن، گوش ندادن، عدم احترام، تحقیر، تمسخر، سرزنش، تهدید، مقایسه، توجه به نکات منفی، انتظارات بیش از حد و بد رفتاری باعث کاهش عزت نفس در کودک می‌شود.
از طرف دیگر رفتارهایی چون پذیرش، احترام، محبت، توجه، جدی گرفتن، احساس تعلق، تشویق، حمایت، تحسین، احساس ایمنی و انتظارات مناسب موجب افزایش عزت نفس در کودک می‌شود.
برای ایجاد «عزت نفس» در فرزندان بهتر است به آنها کمک نماییم تا بیاموزند که :

1- هیچ انسانی شبیه دیگری نیست :
راه‌های کسب موفقیت
بدانیم هر سفر دور و درازی با برداشتن تنها یک قدم آغاز می‌شود.
برای رسیدن به موفقیت باید دقیق‌تر باشیم و اراده توأم با عمل را فراموش نکنیم.
زندگیمان را نه به صورت گاه به گاه، بلکه تمام مدت تجربه کنیم آنگاه مفهوم راستین موفقیت را در خواهیم یافت.
برای موفقیت در کارها هیچ چیز به اندازه ایمان به توانستن در انسان مؤثر نیست.
اگر از انجام کاری بترسیم و تصور کنیم که از عهده انجام آن بر نمی‌آییم در هیچ شرایطی نمی‌توانیم آن کار را به نحو مطلوب و دلخواه انجام دهیم بعبارتی ترس، نیروی محرکه ما را به شدت از میان می‌برد و بمانند ترمز موفقیت رفتار می‌کند، در مقابل، اعتماد و ایمان به اینکه «اگر بخواهیم، پس می‌توانیم» بر کارایی ماشین محرکه وجودمان می‌افزاید.
کسانی موفق‌ترند که با تمام قوا خود را متقاعد کنندکه موفق می‌شوند. آن هم به این دلیل که انسان همیشه می‌خواهد افکارش به مرحله عمل درآید وهمین اعمال پس از مدتی برای فرد بصورت عادت در می‌آیند، قبول کنیم که چنین شخصی در واقع عادت به توانستن را در خود ایجاد کرده است و در واقع از اعتماد به نفس بالایی برخوردار است. دیل کارنگی در همین زمینه می‌گوید :
(در مقابل مشکلات چون کوهی پایداری خوب است نه چون کاهی ناپایداری)

قابلیت‌های خود را محک بزنیم و به آن چیزهایی که برای خودمان مشخص شده است افتخار کنیم. خود و خانواده‌مان را دست کم نگیریم، نه آن‌قدر که مغرور شویم. این کار برای تقویت توانستن‌ها و قابلیت‌ها بسیار مفید است. پس هرگز نگوییم نمی‌توانیم، بگوییم سعی می‌کنیم تا بتوانیم.
موفقیت انسان‌ها منحصر به سن خاصی نیست. تاریخ علم، هنر و سیاست این مطلب را ثابت نموده است.
برای کسب موفقیت به اندیشه‌های استوار نیاز داریم چرا که اندیشه چشمه ایست زاینده. پس از همین حالا شروع کنیم، «بزرگ بیندیشیم تا بزرگ زندگی کنیم» و بزرگی زندگی در خوشحالی و کامیابی است. بنابراین از همه توان خود برای رسیدن به موفقیت استفاده کنیم و بدانیم که زندگی کوتاه‌تر از آن است که بخواهد دست کم گرفته شود. در مسیر رسیدن به موفقیت باید اندیشه خلاق و آرمان‌های بزرگ داشت و باور داشتن این حقیقت که ایمان قادر است کوه را از جا بلند کند.
خطاهای دیگران را مانند خطاهای خویش تحمل کنیم.
برزمان مسلط شویم قبل از آنکه زمان بر ما مسلط شود.
بیش از آن که دوستمان بدارند، دوست بداریم.
خوش بین باقی بمانیم، چرا که زندگی و موهبت‌های آن را دوست می‌داریم.
از هر فرصتی برای قدرشناسی از دیگران استفاده کنیم.
قدرت و نفوذ کلمات را برای درمان زخم‌های کهنه دست کم نگیریم.

خصوصیات فرد کامیاب و موفق
فکرش سریع‌تر کار می‌کند.
نیروی اراده قوی دارد.
از اعتماد به نفس بالایی برخوردار است.
حافظه قوی، منظم و همیشه بیداری دارد.
دارای نیروی بیان است و می‌تواند با منطق قوی طرف را مجاب کند.
کلمه شکست در قاموس او مفهومی ندارد.
بردبار و صبور است.
همیشه نسبت به آنچه در اطرافش می‌گذرد بیدار است.
از تجارب خود و دیگران، (مخصوصاً دیگران) حداکثر استفاده را می‌برد.
چنان زندگی می‌کند که گویی چیزی بنام «نومیدی» اصلاً وجود ندارد.

پرورش فرزندان موفق
اگر می‌خواهیم فرزندانمان بر مشکلات فائق آیند. اگر می‌خواهیم رمز و راز زندگی را درک کنند :‌

در آنها شهامت، علاقه و ایمان به موفقیت و توانستن را بوجود آوریم.
اعتماد به نفس آنها را بالا ببریم تا از زندگی و داشته‌هایشان احساس رضایت کنند.
قدرت اعتماد به نفس را می‌توان از روی این گفته ارشمیدس درک کرد که :
«نقطه اتکایی به  من بدهید، کره زمین را بر سر اهرمی بلند خواهم کرد.»

به فرزندانمان تأکید نماییم از افکار بد همچنان پرهیز کنند که از ارتکاب جنایت پرهیز می‌کنند. زیرا فکر بد مقدمه جنایت است.
به آنها بگوییم دشمن بزرگ، حوادث ناگوار نیست که از خارج بر ما وارد می‌شود، دشمن بزرگ درون خود ماست که «ضعف اراده» نام دارد. پس اراده خود را قوی می‌کنیم، چون استعداد بزرگ بدون اراده بزرگ وجود ندارد.
به طرز تفکر و اندیشه آنها توجه داشته باشیم. بقول نظامی :

تا نکنی جای قدم استوار                   پای منه در طلب هیچ کار

آنها را عادت دهیم که :
برای حل مشکلات به خود متکی باشند.
تمایل به پیشرفت داشته باشند.
هدف‌های زندگی را معین نمایند تا به آنها برسند.
بتوانند رابطه سالم و مؤثر با دیگران برقرار نمایند.
از مشکلات زندگی نترسند و محکم و استوار باشند. معمولاً پیروزی متعلق به کسانی است که بیش از دیگران استقامت دارند. خداوند به پیامبرش امر می‌کند :‌ «فاستقم کما امرت» استقامت کن آن‌چنان که به تو امر شده است.
نگرش مثبت به زندگی داشته و مسئولیت‌پذیر باشند.

دروازه‌های موفقیت (الفبای شادی و خوشبختی)
پذیرا باشیم         امیدوار باشیم         نادیده بگیریم
تصمیم بگیریم         خلاق باشیم         کاوشگر باشیم
بدانیم         بتوانیم         سفر کنیم
ببخشیم         دوست بداریم         رشد کنیم
مدیر باشیم         توجه کنیم         سهیم باشیم
تمرکز کنیم         سؤال کنیم         بازی و تفریح کنیم
استفاده کنیم         اجازه دهیم         آرامش داشته باشیم
احترام بگذاریم        


نکته‌ها :
موفقیت به دور اندشی و محکم کاریست.                                             امام علی (ع)
وقتی عشق فرمان می‌دهد، «محال» سر تسلیم فرود می‌آورد.                    دکتر علی شریعتی
یگانه تسکین دهنده آرزوهای طلایی دو چیز است، صبر و امید                الکساندر دوما
من بارها شکست خوردم تا راه شکست دادن را آموختم.                          ناپلئون
گرت پایداری است در کارها                شود سهل پیش تو دشوار ها